Małe rzeki, rowy i zbiorniki retencyjne. Jak zatrzymać wodę na Kociewiu?

Zmieniający się klimat sprawia, że gospodarka wodna staje się coraz większym wyzwaniem dla samorządów, rolników i mieszkańców. Z jednej strony regiony muszą radzić sobie z długimi okresami bez opadów, z drugiej – z intensywnymi deszczami, które w krótkim czasie mogą doprowadzić do lokalnych podtopień. Jednym ze sposobów ograniczania tych zagrożeń jest retencja, czyli zatrzymywanie wody w środowisku. Jak wygląda to wyzwanie na Kociewiu?

Problem nie dotyczy wyłącznie dużych rzek i zbiorników wodnych. Istotną rolę odgrywają również mniejsze cieki, rowy melioracyjne, stawy, mokradła i tereny zielone. To właśnie one mogą pomagać w magazynowaniu wody podczas opadów, a następnie stopniowym oddawaniu jej do gleby i cieków wodnych. Ma to znaczenie zarówno dla rolnictwa, jak i ograniczania skutków suszy oraz gwałtownych opadów. 

Ważnym elementem lokalnej gospodarki wodnej są rowy melioracyjne. Przez lata służyły przede wszystkim do odprowadzania nadmiaru wody z pól. Obecnie coraz częściej zwraca się uwagę na możliwość wykorzystania ich również do jej zatrzymywania. Odpowiednie urządzenia piętrzące pozwalają spowolnić odpływ i zwiększyć ilość wody pozostającej w glebie. Wymaga to jednak właściwego utrzymania infrastruktury oraz współpracy właścicieli gruntów. 
Znaczenie ma również ochrona naturalnych terenów podmokłych. Mokradła, starorzecza i doliny rzeczne działają jak naturalne zbiorniki, które mogą przejmować nadmiar wody podczas intensywnych opadów. Ich osuszanie, zabudowywanie lub przekształcanie może ograniczać zdolność środowiska do magazynowania wody. Z kolei niewielkie zbiorniki, oczka wodne, ogrody deszczowe i nasadzenia roślin mogą zwiększać retencję także w bezpośrednim sąsiedztwie domów i gospodarstw.

Działania w tym kierunku podejmowane są również na Pomorzu. W styczniu 2026 roku podpisano umowy na ponad 13,6 miliona złotych unijnego dofinansowania dla trzynastu pomorskich gmin. Środki mają zostać przeznaczone między innymi na budowę zbiorników retencyjnych, rozwój systemów ostrzegania oraz zakup sprzętu dla ochotniczych straży pożarnych. Projekty mają zwiększyć bezpieczeństwo mieszkańców w obliczu zmian klimatycznych. 

W działania mogą włączyć się również właściciele prywatnych posesji. Zbieranie deszczówki z dachów, instalowanie zbiorników na wodę opadową, tworzenie ogrodów deszczowych czy ograniczanie betonowania podwórek to rozwiązania, które pomagają zatrzymywać wodę w miejscu, w którym spadła. W 2026 roku uruchomiono także ogólnopolski program Mikroretencja, przewidujący wsparcie dla właścicieli domów jednorodzinnych inwestujących w gromadzenie i wykorzystywanie deszczówki. 

Istotne pozostaje jednak pytanie, jak przygotowane na takie wyzwania są poszczególne gminy Kociewia. Czy lokalne samorządy prowadzą inwestycje zwiększające retencję? W jakim stanie znajdują się rowy melioracyjne i przepusty? Czy zabezpieczono miejsca szczególnie narażone na podtopienia? Ważne jest również to, czy mieszkańcy wiedzą, jak postępować w przypadku intensywnych opadów i gdzie zgłaszać problemy związane z gospodarką wodną.

Ograniczanie skutków suszy i powodzi wymaga współpracy samorządów, Wód Polskich, rolników, właścicieli gruntów i mieszkańców. Nie chodzi wyłącznie o budowę dużych zbiorników, ale także o wiele mniejszych działań, które pozwalają zatrzymać wodę w krajobrazie. Dla Kociewia, gdzie obok terenów rolniczych znajdują się liczne jeziora, rzeki i obszary leśne, odpowiednie gospodarowanie zasobami wodnymi może mieć istotne znaczenie dla bezpieczeństwa mieszkańców i przyszłości lokalnego środowiska.