Na Pomorzu znajduje się kilka nekropolii, na których spoczywają polscy żołnierze polegli podczas obrony Wybrzeża w 1939 roku. Większość z nich jest utrzymywana w dobrym stanie, ale nie wszystkie miejsca pamięci są łatwe do odnalezienia. O historii cmentarzy wojennych, ich lokalizacji i powojennych ekshumacjach w audycji „Szumistorie” Radia Norda FM autorstwa Jakuba Szumilasa opowiadał kmdr rez. Sebastian Draga, badacz historii i prowadzący fanpage „Wybrzeże1939.pl”.
Do największych nekropolii, na których pochowano polskich żołnierzy poległych w walkach na Wybrzeżu, należy cmentarz wojenny w Gdyni Redłowie przy ulicy Legionów. Spoczywa tam blisko 500 polskich żołnierzy. To cmentarz zbiorczy, na który po wojnie przenoszono szczątki z mniejszych cmentarzy i mogił znajdujących się w okolicy.
Pozostałe ważne miejsca pamięci znajdują się między innymi w Kosakowie, Rumi, Gdyni-Witominie, Wejherowie oraz w leśnej miejscowości Biała.
– To są takie główne nekropolie, gdzie polegli są obrońcy Wybrzeża 1939 roku – wyjaśniał w Radiu Norda FM kmdr rez. Sebastian Draga.
Większość tych cmentarzy jest ogólnodostępna. Można do nich dotrzeć również komunikacją miejską lub pieszo. Wyjątkiem jest cmentarz w Białej, położony w lesie przy drodze z Wejherowa w kierunku Szemudu. Miejsce jest oznaczone drogowskazem. Od strony Wejherowa należy skręcić w prawo i przejść około 200-300 metrów leśną drogą.
Nie wszystkie groby są pierwotnymi miejscami pochówku
Historia pomorskich cmentarzy wojennych jest związana z przebiegiem walk z września 1939 roku, ale także z późniejszymi ekshumacjami i przenoszeniem szczątków żołnierzy.
Jak tłumaczył Sebastian Draga, w czasie walk polscy żołnierze często nie mieli możliwości pochowania poległych. Po zakończeniu działań wojennych Niemcy porządkowali pola bitew, między innymi ze względów sanitarnych. Swoich żołnierzy chowali na niemieckich cmentarzach, natomiast polscy obrońcy trafiali do zbiorowych mogił w różnych miejscach.
Kolejne prace ekshumacyjne przeprowadzono po zakończeniu II wojny światowej. Wówczas utworzono między innymi nekropolię w Gdyni Redłowie, na którą przeniesiono szczątki z okolicznych cmentarzy i mogił leśnych.
– Tak naprawdę tylko część grobów na cmentarzu w Rumi i część grobów we Wejherowie to są groby, nazwijmy to sobie, oryginalne, gdzie znajdą się pochówki z samego 1939 roku. Reszta pochówków to groby wtórne – mówił badacz historii.
Pierwotnym miejscem pochówku polskich żołnierzy jest również cmentarz na gdyńskim Witominie. Chowano tam poległych z różnych części Wybrzeża, a także żołnierzy zmarłych z ran w gdyńskich szpitalach.
Cmentarz w Rumi skrywa pierwotne mogiły
Niektóre miejsca pochówku wymagają dokładniejszego poszukania. Przykładem jest cmentarz w Rumi, gdzie groby Obrońców Wybrzeża znajdują się w dwóch lokalizacjach.
Część mogił znajduje się przy wejściu od strony kościoła. W głębi cmentarza zachowały się natomiast pierwotne pochówki z września 1939 roku.
– Czasami zapominamy o grobach, które są w głębi cmentarza. Tam są oryginalne pochówki z września 1939 roku i pierwotne mogiły obrońców Wybrzeża. Trzeba po prostu 20-30 metrów w głąb cmentarza przejść i tam już znajdziemy groby poległych w rejonie Rumi – zwracał uwagę Sebastian Draga.
Zdaniem badacza większość miejsc pochówku polskich żołnierzy jest zadbana. W utrzymanie pamięci o poległych angażują się zarówno samorządy, jak i lokalne społeczności oraz instytucje.
Przykładem jest cmentarz w Kosakowie, którym od zakończenia II wojny światowej opiekuje się między innymi miejscowa młodzież. Co roku uczestniczy ona w porządkowaniu mogił i zapalaniu zniczy. W ostatnich latach działania związane z zabezpieczeniem nekropolii podjęła również gmina.
O cmentarze w Oksywiu i innych miejscach pamięci dba także Akademia Marynarki Wojennej. Z kolei nekropolie w Rumi i Wejherowie również są utrzymywane w dobrym stanie.
Więcej trudności sprawia opieka nad cmentarzem wojennym w Białej, który znajduje się w środku lasu. Jego położenie powoduje, że szybko pokrywają go opadające liście. Mimo to mogiły są sprzątane, a na początku września odbywają się tam uroczystości upamiętniające poległych.
– Trzeba oddać tutaj sprawiedliwość mieszkańcom Pomorza, mieszkańcom Wybrzeża. Większość tych grobów jest naprawdę zadbana i to w różny sposób – podkreślał kmdr rez. Sebastian Draga.
Cała rozmowa z kmdr. rez. Sebastianem Dragą, przeprowadzona przez Jakuba Szumilasa w audycji „Szumistorie” Radia Norda FM, jest dostępna na kanale Twojej Telewizji Morskiej w serwisie YouTube.
Byliście świadkami zdarzenia w naszym regionie? Chcecie aby nasza redakcja zajęła się jakimś tematem? Czekamy na Wasze sygnały i informacje. Można kontaktować się z naszą redakcją za pośrednictwem strony facebookowej i mailowo: [email protected] Dyżurujemy także pod numerem telefonu 729 715 670.
