Sytuacja na Bliskim Wschodzie coraz wyraźniej wpływa na światowy rynek ropy. Jednym z czynników podnoszących ceny surowca są wydarzenia w Jemenie, w tym działania rebeliantów Huti wspieranych przez Iran oraz zagrożenie dla transportu przez Morze Czerwone i cieśninę Bab al-Mandab.
8 i 9 września Huti przeprowadzili ataki rakietowe i dronowe na cele w południowej Arabii Saudyjskiej, między innymi w rejonie Abhy i Dżizanu. Według przedstawionych informacji uderzenia doprowadziły do pożarów instalacji i czasowych ograniczeń w dostawach.
Znaczenie ma również sytuacja na szlakach morskich. Bab al-Mandab jest strategicznym połączeniem Morza Czerwonego z Zatoką Adeńską. Ryzyko zakłóceń transportu oznacza możliwość kierowania części statków na dłuższe trasy wokół Afryki, a także wzrost kosztów frachtu i ubezpieczeń.
Wzrost ryzyka na Bliskim Wschodzie znalazł odzwierciedlenie w notowaniach ropy. Cena surowca przekroczyła 100 dolarów za baryłkę, a w szczytowym momencie sięgała około 105 dolarów.
W kolejnych dniach notowania cofnęły się, jednak surowiec nadal pozostawał bardzo drogi. W piątek cena zakończyła sesję na poziomie 104,61 dolara za baryłkę, po wcześniejszym wzroście chwilami przekraczającym 108 dolarów.
Na ceny wpływa nie tylko faktyczne ograniczenie podaży, ale również tak zwana premia za ryzyko. Inwestorzy uwzględniają możliwość dalszego pogorszenia sytuacji i zakłóceń dostaw. Znaczenie mają także napięcia wokół Iranu i cieśniny Ormuz.
Wysokie notowania ropy przekładają się na sytuację na rynku paliw w Polsce. Według przywołanych danych średnia cena benzyny Pb95 wynosi około 7,70 zł za litr. Olej napędowy kosztuje natomiast około 8,49 zł za litr. Benzyna Pb98 to około 8,33 zł, a autogaz około 2,89 zł za litr.
Szczególnie wyraźnie drożeje diesel. 2 września jego średnia cena wynosiła około 8,39 zł za litr, natomiast w dniach 9–11 września sięgnęła około 8,75–8,76 zł. Według danych były to rekordowe poziomy w historii tych notowań.
Prognozy na połowę września zakładają dalsze utrzymywanie się wysokich cen. Olej napędowy może kosztować średnio od 8,79 do 8,87 zł za litr, co oznaczałoby zbliżenie się do granicy 9 zł.
Na rynku hurtowym sytuacja benzyny wygląda jednak inaczej niż diesla. W cenniku Orlenu 4 września benzyna Pb95 kosztowała 6358 zł za metr sześcienny netto. 11 września było to już 6078 zł. Oznacza to spadek o 280 zł na metrze sześciennym, czyli o 28 groszy netto na litrze.
W tym samym czasie cena Ekodiesla wzrosła z 7072 zł do 7167 zł za metr sześcienny netto. To oznacza podwyżkę o 95 zł na metrze sześciennym, czyli o 9,5 grosza netto na litrze.
Ceny hurtowe nie przekładają się bezpośrednio na kwoty widoczne na stacjach. W cenie paliwa znajdują się również między innymi podatki, koszty dystrybucji oraz marże detaliczne. Dane hurtowe pokazują jednak kierunek zmian, który może mieć znaczenie w kolejnych dniach.
Na ceny paliw w Polsce wpływa także krajowa polityka podatkowa. Program „Ceny Paliwa Niżej” zakończył się 31 sierpnia. Od 1 września stawka VAT na paliwa wróciła z 8 do 23 procent.
Zmiana ta zbiegła się w czasie ze wzrostem światowych cen ropy. Według przedstawionych danych średnia cena benzyny Pb95 wzrosła z około 6,57 zł za litr pod koniec sierpnia do około 7,63 zł na początku września, a następnie do około 7,89 zł w kolejnym tygodniu.
W przypadku diesla wzrost był jeszcze większy. Średnia cena zwiększyła się z około 7,51 zł za litr do 8,39 zł na początku września, a następnie do około 8,75–8,76 zł.
Polska nie musi bezpośrednio importować ropy z regionu objętego konfliktem, aby odczuwać skutki wydarzeń na Bliskim Wschodzie. Ropa jest surowcem wycenianym na globalnym rynku.
Jeżeli rośnie cena surowca, zwiększają się koszty jego zakupu przez rafinerie. Zagrożenie dla transportu przez Morze Czerwone może dodatkowo zwiększać koszty frachtu oraz ubezpieczeń. Na końcową cenę wpływa również kurs złotego wobec dolara, ponieważ ropa jest rozliczana w amerykańskiej walucie.
Ostateczna cena na stacji jest więc wynikiem kilku czynników jednocześnie: notowań ropy, marż rafineryjnych, kosztów transportu, kursu walutowego, podatków i marż detalicznych.
Dalszy rozwój sytuacji zależy przede wszystkim od sytuacji na Bliskim Wschodzie. Jeżeli napięcia w Jemenie i wokół cieśniny Bab al-Mandab będą się utrzymywać, wysoka premia za ryzyko może nadal wspierać ceny ropy.
Poważniejsze zakłócenia transportu lub kolejne ataki na infrastrukturę naftową mogłyby wywołać kolejną falę wzrostów. W takim scenariuszu notowania ropy mogłyby ponownie kierować się w stronę 110 dolarów za baryłkę lub wyżej.
Odwrotny scenariusz zakłada uspokojenie sytuacji i ograniczenie zagrożeń dla dostaw. Wtedy część premii za ryzyko mogłaby zniknąć z cen surowca. Nie oznaczałoby to jednak automatycznego powrotu do wcześniejszych cen na polskich stacjach. Na krajowy rynek nadal wpływałyby między innymi obowiązujące stawki podatkowe oraz sytuacja na rynku hurtowym.
Byliście świadkami zdarzenia w naszym regionie? Chcecie aby nasza redakcja zajęła się jakimś tematem? Czekamy na Wasze sygnały i informacje. Można kontaktować się z naszą redakcją za pośrednictwem strony facebookowej i mailowo: [email protected] Dyżurujemy także pod numerem telefonu 729 715 670.
