Kociewie kojarzy się dziś przede wszystkim z lasami, Wisłą, spokojnymi wsiami i charakterystyczną kulturą regionu. Mało kto jednak pamięta, że przez kilka stuleci ważną częścią historii tych ziem byli mennonici, którzy przybyli tutaj z terenów dzisiejszej Holandii oraz północnych Niemiec.
To właśnie oni odegrali ogromną rolę w zagospodarowaniu nadwiślańskich terenów i pozostawili po sobie ślady widoczne do dziś.
Mennonici byli wspólnotą religijną wywodzącą się z nurtu anabaptystów. W XVI wieku uciekali przed prześladowaniami religijnymi w Europie Zachodniej. Rzeczpospolita była wtedy jednym z bardziej tolerancyjnych państw Europy, dlatego wielu osadników zdecydowało się osiedlić właśnie tutaj. Najpierw trafiali głównie na Żuławy Wiślane, ale z czasem zaczęli pojawiać się także na terenach Kociewia i doliny Wisły.
Osadnicy olęderscy słynęli z umiejętności gospodarowania na trudnych, podmokłych terenach. Potrafili budować wały przeciwpowodziowe, kanały odwadniające i systemy melioracyjne. Dzięki ich pracy wiele wcześniej nieużywanych terenów nad Wisłą zamieniło się w żyzne pola uprawne. Największe skupiska mennonitów na Kociewiu znajdowały się między innymi na Nizinie Walichnowskiej i Nowsko-Sartowickiej.
W okolicach Świecia powstały ważne osady mennonickie, między innymi w Przechówku i Jeziorkach. Mennonici pojawili się również w takich miejscowościach jak Mątawy, Michale czy Wielkie Zajączkowo. W wielu wsiach do dziś można odnaleźć charakterystyczne domy podcieniowe, drewniane budynki gospodarcze oraz dawne cmentarze mennonickie.
Szczególnie interesującym przykładem jest wieś Mątawy, gdzie zachowały się dawne budynki olęderskie oraz XIX-wieczny kościół mennonicki. W regionie przetrwały także systemy rowów odwadniających i wałów przeciwpowodziowych budowanych przez dawnych osadników. To właśnie te rozwiązania przez setki lat chroniły mieszkańców przed wylewami Wisły.
Mennonici przez długi czas żyli obok innych mieszkańców Kociewia, zachowując własną kulturę, język i religię. Z czasem część społeczności uległa germanizacji, część wyemigrowała, a po rozbiorach sytuacja mennonitów zaczęła się stopniowo zmieniać. W XIX wieku ich społeczności zaczęły zanikać, a po II wojnie światowej większość pozostałych mieszkańców pochodzenia mennonickiego opuściła te tereny.
Choć dziś po dawnych osadnikach pozostały głównie budynki, cmentarze i układy pól, ich wpływ na rozwój Kociewia był ogromny. To oni pomogli zagospodarować trudne tereny nadwiślańskie i stworzyli część krajobrazu, który można oglądać do dziś. Historia mennonitów pokazuje również, jak bardzo Kociewie było przez wieki miejscem spotkania różnych kultur, języków i tradycji.
Byliście świadkami zdarzenia w naszym regionie? Chcecie aby nasza redakcja zajęła się jakimś tematem? Czekamy na Wasze sygnały i informacje. Można kontaktować się z naszą redakcją za pośrednictwem strony facebookowej i mailowo: [email protected] Dyżurujemy także pod numerem telefonu 729 715 670.
